به یاد ابوالحسن علوی طباطبایی، منتقد و مترجم سینما

امروز (دوشنبه 18 جولای) از شنیدن خبر درگذشت زودهنگام ابوالحسن علوی طباطبایی، منتقد و مترجم سینما بسیار متاثر شدم.

با نوشته ها و ترجمه های سینمایی طباطبایی از سال ها قبل آشنا بودم و به واسطه دوست و همکاری که او هم از بد روزگار در جوانی در یک تصادف دلخراش اتومبیل درگذشت، با او از نزدیک آشنا شدم. مرد بلند قد و رشیدی بود و با لهجه شیرینی درباره سینما حرف می زد. با دوست مرحوم من یعنی امین بیضایی در شهرک دهکده در اطراف کرج همسایه بود و اغلب مسیر تهران-کرج را با هم در راه بودند. بعد از آن در جاهای مختلف و به مناسبت های مختلف او را می دیدم و از همنشینی و هم صحبتی با او به ویژه در زمینه سینما لذت می بردم. بعدها که در زمان مرحوم سیف الله داد در مرکز آموزش فیلمسازی باغ فردوس تهران به عنوان مترجم مشغول به کار شدم، طباطبایی هم به آنجا آمد. علت آمدن او هم، دوستی اش با نادر طالب زاده بود که به عنوان مسئول پژوهش و معاون آقای داد در باغ فردوس مشغول کار شده بود و با طباطبایی دوستی نزدیک و صمیمانه ای داشت.

کتابخانه باغ فردوس، در آن زمان کتابخانه سینمایی پرباری بود و تقریبا مجموعه کاملی از دوره های مجله های سینمایی انگلیسی زبان مثل فیلم کامنت، آمریکن سینماتوگرافر و فیلمز اند فیلمینگ در آن یافت می شد.

به پیشنهاد علوی شروع به ترجمه مقاله های این نشریات کردم تا بلکه به صورت جزوه در اختیار دانشجویان سینمای مرکز آموزش فیلمسازی قرار گیرد و یا در نشریه ای سینمایی که قرار بود به کمک سیف الله داد منتشر شود و هرگز منتشر نشد، چاپ گردد.

دوران خوبی بود و هم نشینی با طباطبایی در یک اتاق آن هم در باغ مصفای فردوس، برای من تجربه شیرین و لذت بخشی بود که هرگز بعد از آن در هیچ محیط کاری دیگری تکرار نشد. برخلاف تصور من دانش انگلیسی زیادی نداشت اما تاریخ سینما را خوب می شناخت و از دانش او در این زمینه در ترجمه مطالب سینمایی سود بسیاری بردم.

 هم او بود که نادر طالب زاده را تشویق کرد که دوباره نشریات سینمایی انگلیسی زبان را آبونه شویم چرا که در آن زمان که هنوز زندگی دیجیتال نشده و اینترنت به زندگی ما ایرانی ها راه پیدا نکرده بود، به درستی فکر می کرد یکی از بهترین راه های ارتباط با سینمای امروز جهان از طریق همین نشریات و ترجمه مستمر مطالب تئوریک و نقدهای آن است.

 سال ها بعد شنیدم که همراه نادر طالب زاده به وزارت ارشاد و بعد نیز به بنیاد فارابی رفت و در آنجا به کار مشغول شد. گویا چند سال عضو شورای بررسی فیلم مجامع فرهنگی و هنری و مشاور مركز مطالعات و تحقیقات سینمایی و سمعی و بصری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود. آخرین بار او را چند سال قبل در جشنواره فیلم فجر دیدم و بعد از آن هرگز او را ندیدم تا امروز که خبر درگذشت او را بر اثر ابتلا به سرطان خون شنیدم.

 ابوالحسن علوی طباطبایی، در یک دوره از زندگی اش، نویسنده و مترجم نسبتا پرکاری بود. تقریبا از سال 1344 با نوشتن نقد فیلم و ترجمه مقالات برای نشریات سینمایی و فرهنگی، نویسندگی در زمینه سینما را آغاز كرد. «ایدئولوژی سیاسی و نیروی مقاومت تبلیغاتی در سینما»، «سینمای جنگی»، «فرهنگ فیلم‌نگاری»، «سینمای یاسوجیرو اوزو»، «سینمای داستانی جنگ» از جمله کتاب هایی است که او باقی مانده است.

 با این حال طباطبایی، نه در نقدنویسی و نه در ترجمه آثار سینمایی، چهره شاخص و تاثیرگذاری نبود. ارتباط او با دستگاه ها و افراد بانفوذ دولتی، از او یک کارمند ساخته بود که تنها به خواسته مدیران خود کار می کرد و امکانی برای بروز اندیشه مستقل خود اگر داشت، پیدا نکرد. کار در دستگاه های دولتی، دشمن خلاقیت و ذوق شخصی است و مجالی به آدم ها برای بروز فردیت شان نمی دهد.

با این حال طباطبایی مرد دوست داشتنی و رفیق مهربانی بود که متاسفانه زود از دنیا رفت. خدایش رحمت کند.