August 7, 2007

به ياد مايکل آنجلو آنتونيونی

چند روزي است که از مرگ اينگمار برگمن و مايکل آنجلو آنتونيوني گذشته ومن وقت نکردم مطالبي را که در باره اين دو چهره تابناک سينماي هنري جهان در زمانه نوشته ام را اينجا منتشر کنم. حالا اين کار را مي کنم بلکه کساني که به سايت زمانه دسترسي ندارند بتوانند اينجا بخوانند:

 به دنبال مرگ اينگمار برگمن در روز گذشته، سينمای هنری و روشنفکرانه اروپا و جهان يکی ديگر از چهره های برجسته خود را از دست داد. مايکل آنجلو آنتونيونی، از پيشگامان سينمای مدرن و آوانگارد جهان شب گذشته در سن 94 سالگی ديده از جهان فروبست. فيلمسازی صاحب سبک که به همراه برگمن، بونوئل، فلينی، آلن رب گريه، آلن رنه، گدار و بسياری ديگر تحولات و گرايش هايی تازه ای را در سينمای اروپای دهه شصت به وجود آوردند و تاثير عميقی بر فيلمسازان نسل خود و نسل های بعدی نهادند.
ويژگی فيلمسازان مهمی چون برگمن، آنتونيونی، در شخصی بودن سينمای آنهاست. سينمای آنها بيش از هرچيز بيانگر دلمشغولی ها و دغدغه های فردی و تجربه های شخصی آنها بود و ديدگاه های هستی شناسانه آنها را منعکس می کرد. ازخودبيگانگی، تنهايی و سرگشتگی انسان مدرن درونمايه آثار آنتونيونی بود که همين مضامين را به شکل ديگری می توان در آثار برگمن جستجو کرد. رولان بارت فيلسوف فرانسوی آنتونيونی را نمونه کامل هنر مدرن خواند که شعارش فرزانگی، هوشياری و شکنندگی است.  بارت کيفيت و دقت هنری آنتونيونی را در ثبت لحظات گذرای زندگی و تعريف خويشتن در بحبوحه ميان عدم قطعيت و ثبات، ستايش کرده است.
فيلم های آنتونيونی عمدا ريتم کند و آرام، لحنی سرد و فضای تلخی دارند. حرکت های طولانی و نرم دوربين، کمپوزيسيون های دقيق و استيليزه، ميزانسن های پيچيده و نماهای بلند(پلان سکانس) از ويژگی های فيلم های آنتونيونی است. خصوصياتی که لحن شاعرانه ای به فيلم های او بخشيده است. مارتين اسکورسيزی او را شاعری ناميد که با دوربين شعر می گفت.


آنتونيونی در 1912 در شهر کوچک فررا در شمال ايتاليا زاده شد. فعاليت فيلمسازی او نزديک به 6 دهه را دربر می گيرد و از 1950 با فيلم داستان يک عشق شروع می شود و با فيلم اروس(2004) به پايان می رسد. آنتونيونی در سال 1957 با ساختن فيلم درخشان و فراموش نشدنی فرياد(Il Grido) در فستيوال کن مطرح شد اما اين فيلم ماجرا بود که نام او را در جهان پرآوازه ساخت، بخش اول تريلوژی او که با فيلم های شب و کسوف تکميل شد. وقتی فيلم ماجرا در 1960 در فستيوال کن به نمايش درآمد از سوی تماشاگران هو شد اما برخی از منتقدان سينما، مدرنيسم جسورانه و نگاه شاعرانه و عميقا انسانی آن را دريافتند و ستودند. فيلمی که به همراه شب و کسوف به سرگشتگی اخلاقی انسان در دنيای آشفته و پر هرج و مرج امروز می پرداخت. با ماجرا بود که مونيکا ويتی بازيگر ناشناس سينمای ايتاليا به ستاره ای مشهور بدل شد و نقش زن های عصبی، تندخو و پرشور فيلم های ديگر او مثل کسوف و صحرای سرخ را به عهده گرفت. با موفقيت جهانی فيلم ماجرا، موقعيت سينمايی و هنری آنتونيونی در سينمای ايتاليا تحکيم شد و او با کمک تهيه کننده بزرگی مثل کارلو پونتی توانست فيلم های مشترک بين المللی مثل آگرانديسمان، قله زابريسکی و مسافر(حرفه خبرنگار) را در کشورهای ديگر بسازد. آگرانديسمان فيلمی در باره قطعیت يا عدم قطعيت واقعيت بود با بازی ديويد همينگز و ونسا ردگريو که در دهه شصت در لندن پرنوسان می گذشت و آنتونيونی آن را بر اساس فيلمنامه ای از تونينو گوئرا و داستان کوتاهی از خوليو کورتازار نويسنده مشهور آرژانتينی ساخته بود. ماجرای عکاس مدی که به طور اتفاقی تصوير يک جسد را در پارک ثبت می کند. آگرانديسمان جايزه بزرگ فستيوال کن را به دست آورد.
قله زابريسکی را آنتونيونی در باره عصيان دانشجويی در آمريکا ساخت و به خاطر ارائه تصويری نادرست از آمريکا به شدت مورد انتقاد واقع شد. وی بعد از ساختن مستند 220 دقيقه ای خود در باره چين(فيلمی که به سفارش تلويزيون ايتاليا و دعوت دولت چين و در اوج انقلاب فرهنگی ساخت) نيز بار ديگر به خاطر ارائه تصويری غير واقعی از چين محکوم شد. در سال 1975 انتونيونی فيلم مشهور مسافر(حرفه خبرنگار) را با بازی جک نيکلسون و ماريا اشنايدر ساخت. فيلمی که به خاطر پلان-سکانس طولانی و پيچيده نهايی آن در تاريخ سينما بسيار مشهور است. سکانسی که با نمای جک نيکلسون که بر تخت دراز کشيده شروع می شود و دوربين با حرکت تراولينگ از او جدا شده و از پنجره اتاق عبور می کند و پس از گشت زدن در حياط دوباره به اتاق بازمی گردد و جک نيکلسون را می بينيم که همچنان بر تخت دراز کشيده و مرده است.
پايان فيلم های آنتونيونی اغلب باز است و به تماشاگر اجازه می دهد خود در باره آينده کاراکترهای او و سرنوشت آنها تخيل کند. به اعتقاد جفری ناول اسميت، با اينکه فيلم هايی چون فرياد و مسافر با مرگ شخصيت اصلی به پايان می رسند اما مرگ آنها پايان کار آنها نيست و اين احساس وجود دارد که آنها به حرکت خود ادامه می دهند و رسيدن به يک روشنگری اخلاقی غير قطعی و نامطمئن جای پايان بسته روايت را می گيرد.
آنتونيونی در 1980 تجربه جالب و منحصر به فردی با رنگ و ويدئو در فيلم عقاب دوسر کرد که آن را بر اساس داستانی از ژان کوکتو ساخت. وی کل فيلم را روی ويدئو با جلوه های رنگی الکترونيکی ثبت کرد و بعد آن را به فيلم 35 ميلی متری تبديل کرد اما نتيجه آن برای او با توجه به تکنولوژی ضعيف ويدئو در آن زمان و انتقال آن به روی نوار سلولوئيد(تله سينما) راضی کننده نبود.
آنتونيونی شير طلايی ونيز را در سال 1983 به خاطر فيلم تشخيص هويت يک زن به دست آورد. فيلمی در باره يک کارگردان سينما که جستجويش برای يافتن قهرمان زن فيلم جديدش با جستجويش برای يافتن شريکی تازه برای زندگی پيوند می خورد.


 به علاوه جايزه اسکار يک عمر فعاليت هنری نيز در سال 1995 به وسيله جک نيکلسون به او اهدا
گرديد. آنتونيونی در فيلم هايش با بسياری از بازيگران برجسته و نامدار سينمای اروپا و آمريکا مثل ژان مورو، مارچلو ماسترويانی، آلن دلون، ايرنه ژاکوب، جان مالکوويچ، جک نيکلسون و ونسا ردگريو کار کرده است. در سال 1985 او بر اثر سکته مغزی تقريبا فلج شد و مدتها از سينما کناره گرفت اما بعد در کمال حيرت با ياری فيلمسازانی مثل ويم وندرس که هميشه آثار او را ستايش کرده است، توانست آخرين فيلم کامل خود را با عنوان در پس ابرها(1995) با بازی جان مالکوويچ و ايرنه ژاکوب بسازد. فيلمی اپيزوديک، زيبا و درخشان که همان درونمايه های اصلی آثار او را دنبال می کرد و بر اساس داستان های کوتاه او ساخته شده بود. آنتونيونی در سن نود سالگی نيز عليرغم پيری و بيماری به فيلمسازی پرداخت و اپيزود رشته خطرناک چيزها از فيلم اروس(Eros) را ساخت. فيلمی در سه اپيزود که قسمت های ديگر آن را وونگ کاروای فيلمساز هنگ کنگی و استيون سودربرگ کارگردانی کرده اند. فيلم کوتاه آنتونيونی بر اساس قطعه ای موسيقی از ساخته های خود او و با صدای کيتانو ولوسو خواننده و نوازنده بزرگ برزيلی ساخته شد. 
شايد تماشاگران امروز سينما ريتم کند و آرام و درونمايه های تلخ و تراژيک فيلم های آنتونيونی را دوست نداشته باشند اما تاريخ سينما از او  به عنوان يکی از پيشگامان سينمای مدرن و کسی که نقش مهمی در تحول بيانی سينما داشته، ياد خواهد کرد. ياد او و همتای بزرگش اينگمار برگمن گرامی باد.

 

Posted by parvizj at August 7, 2007 7:35 PM | TrackBack